درباره ما
- 7 تا 8 دقیقه
بنیاد پژوهشی یاری و یارسان نهادی فرهنگی، پژوهشی و غیرانتفاعی است که با هدف شناخت، پژوهش، مستندسازی، پاسداشت و معرفی میراث یاری و یارسان در کشور نروژ فعالیت میکند.
این بنیاد بر این باور است که شناخت دقیق یاری و یارسان، پیش از هر چیز باید از منابع اصیل و درونی این سنت آغاز شود؛ از دفترها و کلامها، روایتهای معتبر شفاهی، سنتهای آیینی، موسیقی و تنبور، زبان و ادبیات، حافظه تاریخی و میراث فرهنگی برجایمانده در میان جامعه یارسان، بهویژه در حوزه تاریخی و فرهنگی دالاهو و گوران.
چرا بنیاد پژوهشی یاری و یارسان- اهل حق؟
بخش مهمی از میراث یاری طی نسلهای بسیار، نه در قالب آثار دانشگاهی و اسناد رسمی، بلکه در کلام، دفتر، سنت شفاهی، موسیقی، آیین و نزد پیران حقیقی و حافظه جمعی باورمندان اصیل حفظ شده است. همین ویژگی، در کنار ارزش کمنظیر این میراث، آن را در برابر فراموشی، پراکندگی، از میان رفتن منابع و برداشتهای نادقیق آسیبپذیر ساخته است.
در طول زمان نیز یاری و یارسان گاه از دریچه روایتها و تعاریفی معرفی شدهاند که الزاماً از منابع اصلی، کلامها و سنتهای درونی یارسان سرچشمه نگرفتهاند. از این رو، یکی از ضرورتهای اساسی امروز، فراهم آوردن بستری مستقل و پژوهشی برای بازگشت به منابع، مستندسازی شواهد و مطالعه روشمند این میراث است.
بنیاد پژوهشی یاری و یارسان در پاسخ به همین ضرورت شکل گرفته است.
رسالت ما
رسالت بنیاد، تحمیل یک روایت از پیش تعیینشده یا صدور حکم نهایی درباره تاریخ و اندیشه یاری نیست. رسالت ما جستوجوی حقیقت از راه پژوهش است. در این مسیر، میان آنچه در یک دفتر یا کلام آمده، آنچه در سنت شفاهی نقل شده، آنچه یک پژوهشگر تفسیر کرده و آنچه بهعنوان یک فرضیه علمی مطرح میشود، تفاوت قائل میشویم.
اگر درباره یک موضوع روایتها یا قرائتهای متفاوتی وجود داشته باشد، وظیفه پژوهش حذف تفاوتها نیست؛ بلکه ثبت، مقایسه، تحلیل و بررسی منصفانه آنها بر پایه شواهد و منابع است. از نگاه ما، احترام به سنت و نقد علمی در تعارض با یکدیگر نیستند. میتوان به میراث گذشتگان حرمت نهاد و در همان حال آن را با روش علمی مطالعه کرد.
حوزههای پژوهش و فعالیت
بنیاد پژوهشی یاری و یارسان فعالیت خود را بر حوزههایی همچون گردآوری، شناسایی و مطالعه دفترها و کلامهای یاری؛ تاریخ یاری و یارسان؛ مطالعات دالاهو و گوران؛ تاریخ شفاهی؛ زبان و ادبیات؛ موسیقی آیینی و تنبور؛ مردمشناسی و جامعهشناسی یارسان؛ بررسی آیینها، نمادها و سنتها؛ جغرافیای فرهنگی؛ مستندسازی آثار و اماکن مرتبط؛ ایجاد آرشیو اسناد و منابع؛ انتشار پژوهش، کتاب و مقاله؛ ترجمه منابع؛ و برگزاری نشستها، سمینارها و برنامههای علمی و فرهنگی متمرکز میکند.
همچنین بنیاد در پی ایجاد زمینهای برای همکاری با پژوهشگران مستقل، دانشگاهیان، مراکز علمی و فرهنگی و متخصصان حوزههای تاریخ، ادیان، زبانشناسی، موسیقیشناسی، مردمشناسی و مطالعات اجتماعی است.
دالاهو و گوران؛ یکی از کانونهای اصلی پژوهش
دالاهو و گوران در حافظه تاریخی و فرهنگی یارسان جایگاهی بنیادین دارند. بسیاری از سنتها، روایتها، کلامها، نغمهها و نشانههای تاریخی یاری با این جغرافیا پیوند خوردهاند.
از این رو، مستندسازی میراث زنده دالاهو و گوران یکی از اولویتهای بنیاد خواهد بود؛ بهویژه ثبت دانش و روایت کسانی که هنوز حامل سنتهای شفاهی، کلامی، موسیقایی و آیینی هستند. هدف ما تنها ثبت گذشته نیست؛ بلکه شناخت ارتباط میان انسان، کلام، سنت، موسیقی، مکان و حافظه تاریخی است.
دفترها و کلامها
دفترها و کلامهای یاری از مهمترین سرچشمههای شناخت این سنت به شمار میروند. بنیاد میکوشد در حد امکانات و با رعایت حقوق صاحبان منابع، در جهت شناسایی، گردآوری، حفاظت، نسخهشناسی، مقایسه، ثبت و مطالعه علمی آنها گام بردارد.
در انتشار و بررسی منابع، اصل بر امانت خواهد بود. متن اصلی، ترجمه، توضیح و تفسیر پژوهشگر باید تا حد امکان از یکدیگر متمایز باشند تا خواننده بداند کدام سخن از منبع تاریخی آمده و کدام بخش حاصل تحلیل پژوهشی است.
تاریخ شفاهی؛ پیش از آنکه دیر شود
بخشی از دانش یارسان هنوز در کتابها نوشته نشده است. این دانش در حافظه انسانها زندگی میکند، در سخنان سالخوردگان، آگاهان سنت، استادان کلام و موسیقی، خانوادهها و کسانی که شاهد تحولات اجتماعی و فرهنگی چند دهه گذشته بودهاند.
با درگذشت هر یک از حاملان این حافظه، ممکن است بخشی از دانشی که هرگز ثبت نشده است نیز برای همیشه از دست برود. از این رو، ثبت مسئولانه تاریخ شفاهی یارسان، با رضایت راویان و رعایت اصول اخلاقی و حریم خصوصی، یکی از وظایف مهم بنیاد خواهد بود.
آرشیوی برای فردا
یکی از اهداف بلندمدت بنیاد، ایجاد یک آرشیو پژوهشی و دیجیتال یاری و یارسان است. دفترها و نسخههای قابل دسترس، اسناد تاریخی، تصاویر، صداها، مصاحبهها، موسیقی، روایتهای شفاهی، کتابها، مقالات و دیگر منابع مرتبط، در صورت امکان و با رعایت حقوق مربوط، میتوانند به شکلی نظاممند شناسایی و حفاظت شوند.
هدف آن است که آنچه امروز پراکنده است، فردا برای پژوهشگران و نسلهای آینده قابل شناخت و دسترسی باشد.
نسل جوان و آینده یارسان
پژوهش درباره گذشته زمانی معنا پیدا میکند که بتواند با آینده سخن بگوید. امروز بخشی از نسلهای جدید یارسان دور از جغرافیای تاریخی دالاهو و گوران و در کشورهای مختلف زندگی میکنند. فاصله جغرافیایی نباید به گسست از حافظه فرهنگی منجر شود.
بنیاد میکوشد با استفاده از پژوهش، آموزش، انتشار و امکانات دیجیتال، زمینهای فراهم آورد تا نسلهای جدید بتوانند بدون واسطه روایتهای نادقیق، به منابع و پژوهشهای معتبر درباره میراث خود دسترسی پیدا کنند.
استقلال و امانت پژوهشی
اعتبار یک بنیاد پژوهشی نه با بزرگی نام آن، بلکه با اعتبار روش و منابع آن سنجیده میشود. ازاینرو فعالیت بنیاد بر اصولی چون امانت در نقل منابع، استقلال پژوهش، شفافیت در ارجاع، احترام به صاحبان سنت و منابع، رعایت اخلاق پژوهش، پذیرش نقد علمی و تمایز میان باور، روایت تاریخی و نتیجه پژوهشی استوار خواهد بود.
ما پژوهش را وسیلهای برای تأیید پیشفرضهای خود نمیدانیم. اگر سندی با برداشت رایج سازگار نباشد، وظیفه پژوهشگر پنهان کردن آن نیست؛ همانگونه که وجود یک روایت شفاهی بهتنهایی برای تبدیل آن به یک واقعیت تاریخی کافی نیست.
این امانت علمی، اساس اعتمادی است که بنیاد میخواهد در طول زمان به دست آورد.
پلی میان یارسان و جهان پژوهش
یکی از اهداف بنیاد، ایجاد ارتباط میان دانش درونی جامعه یارسان و دانش دانشگاهی است. حاملان سنت ممکن است دانشی در اختیار داشته باشند که هیچ کتابخانه یا دانشگاهی آن را ثبت نکرده باشد؛ و پژوهش دانشگاهی نیز ابزارهایی برای تحلیل تاریخی، زبانشناختی، مردمشناختی و حفاظت علمی از همین میراث در اختیار دارد.
ما خواهان گفتوگوی محترمانه میان این دو جهان هستیم. بنیاد همچنین میکوشد با ترجمه و انتشار پژوهشها، زمینه شناخت دقیقتر یاری و یارسان را برای مخاطبان فارسی، کردی، نروژی، انگلیسی و جامعه علمی بینالمللی فراهم آورد.
دعوت به همراهی
بنیاد پژوهشی یاری و یارسان متعلق به یک فرد، یک روایت یا یک نسل نیست. این بنیاد میخواهد فضایی برای همکاری کسانی باشد که حفظ و شناخت این میراث را مسئولیتی فرهنگی و انسانی میدانند.
از استادان کلام و تنبور، آگاهان سنت و خانوادههای دارنده اسناد و دفترها گرفته تا پژوهشگران، نویسندگان، مترجمان، دانشگاهیان و جوانان علاقهمند، همه میتوانند در ساختن حافظهای مستندتر برای آینده سهم داشته باشند.
ما آغاز این راه را ادعای رسیدن به حقیقت نهایی نمیدانیم.
- این آغاز یک جستوجوست؛
- بازگشت به سرچشمهها،
- شنیدن صداهای باقیمانده،
- خواندن دوباره کلامها،
- حفاظت از آنچه در معرض فراموشی است،
- و کوشش برای شناخت یاری و یارسان از خلال منابع، سنتها و حافظه تاریخی خود آن.
تا میراثی که نسلها به امانت رسیده است، با حرمت، دانش و امانت به نسلهای پس از ما سپرده شود.
بنیاد پژوهشی یاری و یارسان
پژوهش، مستندسازی و پاسداشت میراث یاری و یارسان
فریدون کرمی
دبیر بنیاد و مرکز پژوهشی یاری و یارسان – نروژ
با فخر تمام، دامنە کوهساران دالاهو زادگاە من است. روح و روانم متعلق بە همین آب و خاک است. باور دارم در گردش دونادون هم، باز خویش را در همین سرزمین پیدا خواهم کرد!